Maksatlı Makastar üzerine Betül Tarıman ile  yaptığımız söyleşi (bugün) 22 Mayıs 2019 tarihli BirGÜN Gazetesi’nde yayınlandı

Maksatlı Makastar, Betül Tarıman’ın (2015) Yapı Kredi Yayınları tarafından yayımlanan Rüzgârın Azabı’ndan sonraki şiir kitabı. Rüzgârın Azabı’nda “hayat madeninde acele çekilmiş fotoğraf kadar yerim” diyen Betül Tarıman, Kar Merdiveni’nde (YKY, Mart 2007) kimi zaman aşk, acı, oğul ve meseller arasında gezinmiş, onlarca mekânın Mardin, Rize, Emirdağ, Bursa gibi kentlerin ruhunda yarattığı acıyı duyumsamış, zamana tanıklık etmişti. Gözümüze çarpan trajik bir tabloydu. Maksatlı Makastar ise adeta bir isimler sözlüğü. Ve bu isimler resmigeçitten geçer gibi gözümüzün önünden geçip gidiyorlar. Bu söylediklerime bağlı kalarak Betül Tarıman’a sormak istiyorum:  bu bilinçli bir tercih mi ya da neden bunca isim?

Bazen durur düşünürüm binlerce yıl önce insanlar nasıl yaşamışlar, nasıl giyinmişler, ne tür evlerde oturmuşlar, vahşi hayvanlardan, düşmanlarından nasıl korunmuşlar, birbirlerine nasıl seslenmişler diye.  Özellikle isimler konusu epeydir kafamı meşgul ediyordu. Bu nedenle kitapta kişi adları öne çıktı. Aslına bakarsanız önceki kitaplarımda da isimler vardı ama bu kadar belirgin değildi. Daha çok yer adlarıydı öne çıkan. Seçtiğim isimlerle öyküleri arasında bir bağlantı yok. Şiir kişileri hayatın akışı içerisinde benim ya da birilerinin hayatına dâhil olmuş kişiler. Tamamen tesadüf.  Daha sonra da ilkel halimize, binlerce yıl öncesine yolculuğa çıktım. Mağarada yaşayan, kendisini korumaya çalışan, gökyüzünde kendisine göz kırpan aya bakıp aydınlanmaya, güneş ışığı ile ısınmaya çalışan insana. Sonra birden her şey değişti. İnsan da değişti. Yazıyı buldu, büyük imparatorluklar kurdu, şehirlere, kasabalara, çocuklarına isimler verdi. Bir de savaşlar var tabii. Dünya çoğu zaman kanlı savaşlara sahne oldu, sınırlar değişti. Binlerce yıl önce insanın gerçekleşmesini hayal edemeyeceği şeyler teknolojinin gelişmesi ile hayâl olmaktan çıktı. Başka dünyaların arayışı içerisinde olan insan şimdilerde var ettiği dünyayı yok etme çabası içerisinde. Ayrıca dünyanın çevre kirliliğinden, buzulların erimesine, nükleer santralardan, çarpık kentleşmeye, yoksulluktan, eğitime, sağlığa pek çok sorunu var. Sanırım bu nedenle ben de binlerce yıl öncesine, insanın ilkel bir dönem yaşadığını düşündüğümüz o sırlı zamanlara gitmek istedim. Ve kendi kendime biraz karamsar olacak ama “ sil adını ölmek üzere olan / kimin rüyası olacaksın ki ” dedim. Hoş geldin böcekleri adlı şiirde de,

“ vazgeçeceksin bundan da. merasimle önünde durduğun et seni hiç eden. İçinde

bir dal parçası yüzüyor ona tutun. öfkeni sakla. içindeki tanrı cellâdın senin.

adını yok et.

1. kardeş bulutlarla yüzüyorsun – ne güzel –

2. doğa ikramda bulunuyor – ben de ona –

3. adımı sildim dengedeyim – sil –

gidiyorum ağırlandığım bahçelere        

Önceki kitaplarınızda olduğu gibi Maksatlı Makastar’da da hüzün izleği öne çıkıyor. “huzursuz hayvanlar gibiydim / yalnızlığın vampir gibi gezindiği odalarda / ölü derimi kaldırıyordum koşmaktan terlemiş / merakta bırakılmış ruhumda bir iç kanama”, “bitmez şaşkınlığım / gereksiz kucaklaşmalar gibi / açılır dünya / kapanır dünya / içime bir sıkıntı atar dünya”, zihnimin parçası gibi / parça parça ettiğim rüya / fark yoktu geceyle sabah arasında” dizeleri de “gülün yüzyılı endişeli” adlı şiire ait. Gerçekten ‘gülün yüzyılı endişeli’ mi?  Ya da neden hüzün?

Sanki çok öncesinde mutlu mesut yaşıyorduk da artık öyle değiliz. Aşk insanı acıtıyor, hayat, insanlar acıtıyor. Mutsuzuz, her şey yapay, insanlar kötü. Herkeste bir kaygı hali, bekleşip duruyoruz oraya buraya savrulup. Evet, insanın kendine bile yabancılaştığı bir dünyada gülün yüzyılı endişeli. Fakat yine de umutsuz değilim. Çünkü umutsuz yaşanmıyor. 

İhmal ve ihtimaller dünyasında yüzünü doğaya ve insana dönmüş bu şiirleri ya da şöyle diyeyim Maksatlı Makastar’ı bir red kitabı olarak da okuyabilir miyiz?

Ben yüzü doğaya dönük bir insanım. Çoğu zaman en mutlu olduğum zamanların doğada, bin yedi yüzden evrene, kendime baktığım zamanlar olduğunu düşünüyorum. Bazen de diğer canlılarla birlikte doğada yaşamayı hayal ediyorum. Bu nasıl bir şey olurdu? Bunu bilmemekle beraber taş binaların içine tıkıştırılmış insanların mutlu olmadıklarını hissediyor, insanın insana zarar verdiği çağda, telaşlı göğün altında çiçeklerin gürültüsünü duyarak yaşamak istiyorum. Çünkü doğanın özgürleştirici bir gücü var.  Bu nedenle Maksatlı Makastar’ı bir red kitabı olarak okuyabiliriz.    

Peki, neden Maksatlı Makastar?

Birilerinin eliyle biçimlendirilmiş bir dünyada yaşadığımız için olsa gerek. Birileri ol diyor ve oluyor. Bir kumaş gibi hayatlarımız orasından burasından kırpılıyor. Bu dünyanın her yerinde böyle. İnsanlar parça parça kesilmiş, didiklenmiş hayatlarında mutlu olmaya çalışıyor ya da mış gibi yapıyorlar. Belki de bu nedenle epeydir siyah beyaz hayatlarımızı özler olduk.    

Varlık ve hiçlik’in sorgulandığı bu kitapta içten içe bir ağıt havası da sezinleniyor. Sizi bu sorgulamaya götüren ne?

Maksatlı Makastar, kendimi, insanın dünyada var olma sebebini sorguladığım meselesi olan bir kitap. Koskoca evrenin içinde bir toplu iğne başı kadar yer tutmayan insanı, insanın dünyada var olma sebebini, insanlık hallerini sorguluyorum bu kitapta. Dolayısı ile bu da kitapta içten içe bir ağıt havasının sezilmesine neden oluyor.   

Şöyleşi için teşekkür ederim.

Ben teşekkür ederim.

Betül Tarıman, 1962’de, Edirne Keşan’da doğdu. İlk ve ortaöğrenimini Anadolu’nun çeşitli kentlerinde tamamladı. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nü bitirdi. İlk şiiri Ağustos 1992 tarihli Kıyı dergisinde çıktı.  Şiirlerini ve yazılarını Varlık, Gösteri, E Edebiyat, Son Kişot, Yasakmeyve, Adam Sanat, baştaolmak üzere çeşitli dergilerde yayımlandı. Kurduğu atölyesinde şiir çalışmalarını sürdürdü. Kastamonu’da şair ve yazar Rıfat Ilgaz anısına 2001 yılından bu yana verilmekte olan Şiir Ödülü’nün kurucusu oldu. Dünya Yerel Yönetim ve Demokrasi Akademisi (WALD) tarafından Mahalleleri ve Muhtarlıkları Güçlendirme Projesi kapsamında kurulan Kastamonu Mahalle Evi’nde sanat danışmanlığı yaptı. Toplu Fotoğraflar adlı bir dergi çıkardı. Safranbolu 6. Uluslararası Altın Safran Belgesel Film Festivali’nde Tarihin Gölgesinde Bir Kent Masalı adlı Belgesel Film Projesi ile ödül aldı. Kastra Komnenüs’te Bir İkindi Vakti adlı başka bir Belgesel Film Projesi daha vardır. “Kastamonu’da Kadınlar Edebiyatla Buluşuyor” adı altında mahalleli kadınlarla (öykü, şiir) atölye çalışmaları yaptı. Dört sanatçı kadın arkadaşı ile birlikte “ Ben Kadın ” adlı bir sergi açtı.  I.Oğuz Atay Öykü Ödülü’nün gerçekleştirilmesine katkı sundu. Cumhuriyet Kitap ekinde kitap tanıtımları yaptı. Yol İnsanları kitabı ile 2005 Necatigil Şiir Ödülü’nü aldı.

Kitapları:

Şiir: Ay Soloları (Akdeniz Yay., 1995), Üzgündü Kırlar ( Çankaya Bel. Yay. 1996 ), Kardan Harfler ( Hera Yay., ( 2000 ), Güle Gece Yorumları ( Can, 2002 ), Yol İnsanları ( Can, 2004 ), Kar Merdiveni ( YKY, 2007 ), Ağır Tören ( YKY, 2009 ), Hadde – Toplu Şiirler ve Melvin’e Giden Yol (2012 YKY ), Rüzgârın Azabı ( YKY, 2015 )

Çocuk Kitapları: Elma Dersem Çık ( Can Çocuk, 2008 ), Rüyaya Kaçan Kuşlar ( Kanguru Yay. 2010 ), Gezgin Kaplumbağanın Düşleri ( Çizmeli Kedi Yay. 2011 ), Elim Sende ( Can Çocuk, 2011 ), Ufacık Tefecik Kurbağacık ( Can Çocuk, 2012 ), Kayıp Karınca Yuli ( Top Çocuk, 2014 ), Gökyüzü Prensi Po İle Küçük Kız ( Can Çocuk, 2014), Kızlar İçin Prelüd ( Nezih – er Yay., 2014 ), Elma Ağacı Kasabası Sakinleri ( Uçan At Yay., 2018 ) 

Öykü: Rıza Bıyık ( YKY, 2018 )

Anlatı: Zer ( Heyamola Yay. ( 2015 )

Kent Monografisi: Şiirli Takvimden Papaz Mektebine Kastamonu, Heyamola Yay. ( 2011 )

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here